policy

विशाल बहुउद्देश्यीय सहकारी संस्था लि.

केन्द्रीय कार्यालय: बर्दघाट नगरपालिका वडा नं. ९, नवलपरासी
दर्ता नं.: २९१/६४/६५ | प्यान नं.: ३०५६६८२३९

आर्थिक वर्ष २०८३/०८४ को
वार्षिक समिक्षा, नीति तथा कार्यक्रम प्रतिवेदन

(१९ औं साधारण सभामा सञ्चालक समितिको तर्फबाट अध्यक्षद्वारा प्रस्तुत गरिने विस्तृत प्रतिवेदन प्रारूप)

आदरणीय शेयर सदस्य महानुभावहरू, लेखा सुपरिवेक्षण समिति, सञ्चालक समिति, विभिन्न उपसमिति तथा कर्मचारी साथीहरूमा हार्दिक सहकारी अभिवादन !

सहकारी क्षेत्रले नेपालको अर्थतन्त्रमा गरिबी निवारण, रोजगारी सिर्जना र वित्तीय पहुँच अभिवृद्धिमा महत्त्वपूर्ण योगदान पुर्‍याउँदै आएको छ। हालको विषम आर्थिक परिस्थितिमा सहकारीमा सुशासन, पारदर्शिता र आत्मनिर्भरताको महत्त्व झनै बढेर गएको छ।

हाम्रो संस्थाले नियमित बचत तथा ऋण कारोबारका साथै आधुनिक तरकारी खेती, दुग्ध परियोजना र साना उद्यमी प्रवर्धन जस्ता कार्यहरू सञ्चालन गर्दै आएको छ। आगामी आर्थिक वर्ष २०८३/०८४ मा संस्थालाई थप सुरक्षित, सुशासित र प्रविधिमैत्री बनाउँदै उत्पादनशील क्षेत्रमा पूँजी परिचालन गर्ने हाम्रो मुख्य लक्ष्य रहनेछ।

१. संस्थाको संक्षिप्त परिचय तथा पृष्ठभूमि

विशाल बहुउद्देश्यीय सहकारी संस्था लि. बर्दघाट–९, नवलपरासीमा स्थापना भई सदस्यको आर्थिक, सामाजिक तथा व्यावसायिक हित अभिवृद्धि गर्ने उद्देश्यले बचत तथा ऋण कारोबारसँगै कृषि तथा दुग्धसम्बन्धी गतिविधि सञ्चालन गर्दै आएको संस्था हो। संस्थाको मूल दृष्टिकोण “समुदायमा आधारित दिगो व्यावसायिक सहकारी” रहेको छ। अघिल्लो वर्षको नीति तथा कार्यक्रमले सदस्यता विकास, बचत परिचालन, उत्पादनमुखी ऋण, कृषि तथा दुग्ध परियोजना, मानव संसाधन, सामाजिक उत्तरदायित्व, आन्तरिक नियन्त्रण तथा सूचना प्रविधिमा जोड दिएको थियो।

आर्थिक वर्ष २०८३/०८४ का लागि प्रस्तुत नीति तथा कार्यक्रमले ती आधारलाई निरन्तरता दिँदै संस्थालाई अझ सुरक्षित, सदस्यकेन्द्रित, उत्पादनमुखी, प्रविधिमैत्री, पारदर्शी र व्यावसायिक बनाउने दिशालाई प्राथमिकता दिएको छ। नेपाल सरकार/सम्बन्धित नियामक निकायबाट जारी सहकारीसम्बन्धी निर्देशन, मापदण्ड, CoPoMIS तथा सम्पत्ति शुद्धीकरणसम्बन्धी, सहकारी विभागले हाल सहकारी संस्थाका लागि एकीकृत निर्देशन, २०८२ तथा बचत तथा ऋणको मुख्य कारोबार गर्ने संस्थाका लागि नियामकीय मापदण्ड, २०८२ लगायतका अनुपालनलाई समेत संस्थागत कार्यप्रणालीमा समेटिनेछ।

• स्थापना मिति: २०६४/०३/१२
• दर्ता मिति: २०६५/०२/१९ (दर्ता नं. २९१/६४/६५)
• एकीकरण मिति: २०७६/०८/२३ (बर्दघाट बचत तथा ऋण सहकारी संस्था लि., बर्दघाट–४ र उज्ज्वल बचत तथा ऋण सहकारी संस्था लि., बर्दघाट–१६ सँग एकीकरण भई विशाल बहुउद्देश्यीय सहकारी संस्था लि. कायम भएको।)
• प्यान नं.: ३०५६६८२३९
• केन्द्रीय कार्यालय: बर्दघाट नगरपालिका वडा नं. ९, नवलपरासी
• सेवा केन्द्र तथा सम्पर्क कार्यालयहरू: बर्दघाट ४, १२ र १६
• मुख्य कार्यक्षेत्र: बर्दघाट नगरपालिकाका सबै वडाहरू तथा सरावल गाउँपालिकाका वडा नं. १, २ र ३

२. संस्थाको मार्गदर्शक सिद्धान्त (Vision, Mission & Goals)

परिकल्पना (Vision): "समुदायमा आधारित दिगो व्यावसायिक सहकारी" (Community-based Sustainable Professional Co-operative)

मुख्य नारा (Motto):
"समुन्नत भविष्यका लागि बचत, बचतका लागि विशाल"
"प्रविधिमा विशाल, उत्पादनमा विशाल"

उद्देश्य तथा अभिप्राय (Objectives):

1. सदस्यहरूमा मितव्ययिताको भावना जागृत गराई नियमित बचत गर्ने बानीको विकास गर्ने।
2. सहकारी सिद्धान्त र मूल्य-मान्यतालाई आत्मसात् गर्दै सदस्यहरू बीच एकता र पारस्परिक सहयोग अभिवृद्धि गर्ने।
3. सहकारी शिक्षा, वित्तीय साक्षरता तथा सचेतनामूलक कार्यक्रमहरू सञ्चालन गर्ने।
4. सदस्यहरूको प्राथमिक आवश्यकता र आयआर्जन क्षमताको पहिचान गरी सीपमूलक र उत्पादनशील तालिम प्रदान गर्ने।
5. उत्पादनमूलक उद्योग, अर्गानिक कृषि, दुग्ध संकलन तथा प्रशोधन र बजारीकरणमा अग्रणी भूमिका निर्वाह गर्ने।
6. प्रविधिमैत्री बित्तीय सेवा (मोबाइल बैंकिङ, SMS अलर्ट) Website, Facebook Page मार्फत आधुनिक सेवा प्रदान गर्ने।

३. आगामी वर्षको मूल नीति

• सदस्यको बचतको सुरक्षा, तरलता र संस्थाको वित्तीय स्थायित्वलाई पहिलो प्राथमिकता दिने।
• बचत तथा ऋण कारोबारलाई उत्पादन, रोजगारी र आयआर्जनसँग जोड्ने।
• कृषि, दुग्ध, साना उद्यम तथा सदस्य व्यवसायलाई प्राथमिकताका साथ प्रवर्द्धन गर्ने।
• निष्क्रिय सदस्यको पहिचान तथा सक्रिय सदस्यता विस्तारमा जोड दिने।
• डिजिटल सेवा, मोबाइल बैंकिङ, सूचना प्रवाह तथा अभिलेख व्यवस्थापनलाई थप व्यवस्थित गर्ने।
• सञ्चालक, कर्मचारी र सदस्यको क्षमता विकासलाई नियमित कार्यक्रमका रूपमा सञ्चालन गर्ने।
• आन्तरिक नियन्त्रण, जोखिम व्यवस्थापन, नियमित अनुगमन, लेखापरीक्षण तथा कानुनी अनुपालनलाई कडाइका साथ कार्यान्वयन गर्ने।
• सहकारीको सामाजिक उत्तरदायित्वलाई सदस्य तथा समुदायको वास्तविक आवश्यकतासँग जोड्ने।

४. संस्थागत सुशासन तथा कानुनी अनुपालन

• सहकारी ऐन, नियमावली, संस्थाको विनियम, आन्तरिक कार्यविधि तथा नियामक निकायका लागू निर्देशन/मापदण्डको पालना गरिनेछ।
• सञ्चालक समिति, उपसमिति र व्यवस्थापनको भूमिका, अधिकार तथा जिम्मेवारी स्पष्ट गरी निर्णय प्रक्रियामा पारदर्शिता कायम गरिनेछ।
• CoPoMIS मा आवश्यक विवरण नियमित र समयमै अद्यावधिक गरिनेछ।
• सम्पत्ति शुद्धीकरण निवारण, ग्राहक पहिचान, शंकास्पद कारोबारसम्बन्धी अभिलेख तथा आवश्यक GoAML सम्बन्धित प्रणालीको अनुपालनलाई व्यवस्थित गरिनेछ।
• सञ्चालक पद तथा दोहोरो जिम्मेवारीसम्बन्धी लागू नियामकीय निर्देशनको पालना गरिनेछ।

५. वित्तीय तथा भौतिक प्रगतिको वार्षिक समीक्षा

क्र.सं.	सूचक / विवरण	आव २०८२/०८३ (वास्तविक)	आव २०८२/०८३ (अनुमानित)	आव २०८३/०८४ (प्रस्तावित लक्ष्य)
१	शेयर पूँजी	रु. २,५१,२२,७००/-	रु. २,८५,००,०००/-	रु. ३,२५,००,०००/-
२	बचत संकलन	रु. २६,०२,८२,५४४/-	रु. ३०,००,००,०००/-	रु. ३५,००,००,०००/-
३	ऋण लगानी	रु. ३२,५५,९८,२३५/-	रु. ३६,००,००,०००/-	रु. ४२,००,००,०००/-
४	जगेडा कोष	रु. ५९,५४,६९५/-	रु. ६८,००,०००/-	रु. ८०,००,०००/-
५	संस्थागत पूँजी	रु. १,०८,२५,०४७/-	रु. १,२५,००,०००/-	रु. १,५०,००,०००/-
६	कुल सदस्य संख्या	५,०५० जना	५,००० जना	४,८०० जना
७	कर्मचारी संख्या	१९ जना	१९ जना	१९ जना

६. आगामी आर्थिक वर्ष २०८३/०८४ को नीति तथा कार्यक्रम

६.१. कार्यक्षेत्र तथा कार्यालय व्यवस्थापन नीति

कार्यक्षेत्र विस्तार तथा एकीकरण: बर्दघाट नगरपालिकाका सबै वडाहरू र सरावल गाउँपालिकाका १, २, ३ वडाहरूमा सेवा विस्तार गरिनेछ। समान उद्देश्य भएका छिमेकी सहकारीहरूसँग एकीकरण प्रक्रियालाई खुला राखिनेछ।

कार्यालय सञ्चालन: केन्द्रीय कार्यालय तथा ३ वटा सेवा केन्द्रहरू (बर्दघाट ४, १२, १६) बाट बिहान १०:०० बजेदेखि साँझ ५:०० बजेसम्म प्रभावकारी सेवा सञ्चालन गरिनेछ।

६.२. शेयर सदस्यता विकास तथा शेयर पूँजी वृद्धि नीति

1. ऋण स्वीकृत गर्दा ऋण रकमको ५% ले हुन आउने रकम शेयर पूँजीमा थप गर्ने नीति कायमै रहनेछ।
2. न्यूनतम शेयर थान सीमा:
   • शेयर सदस्य: न्यूनतम १० थान
   • सञ्चालक समिति र कर्मचारी : २५० थान
   • उपसमिति र लेखा समिति : २०० थान
3. शेयर लाभांश बापतको रकम सिधै सदस्यको लाभांश खातामा जम्मा गरी थप शेयर खरिद गर्न प्रोत्साहन गरिनेछ।
4. सदस्य विस्तारभन्दा सदस्यको गुणस्तर, सक्रियता र आर्थिक सहभागितालाई प्राथमिकता दिइनेछ।
5. निष्क्रिय तथा संस्थाप्रति जिम्मेवार सहभागिता नदेखाउने सदस्यको अभिलेख समीक्षा गरी आवश्यक सुधारात्मक प्रक्रिया अपनाइनेछ।
6. सदस्यलाई सहकारी शिक्षा, वित्तीय साक्षरता, बचत अनुशासन र व्यवसायिक अवसरसम्बन्धी जानकारी नियमित दिइनेछ।
7. प्रत्येक सदस्यलाई कम्तीमा दुईवटा उपयोगी सीप/वित्तीय साक्षरता/व्यवसायिक अभिमुखीकरण कार्यक्रममा सहभागी गराउने लक्ष्य राखिनेछ।
8. बालबालिका तथा परिवारकेन्द्रित बचत संस्कार विकास गर्न ‘विशाल’ बाल बचत कार्यक्रमलाई प्रभावकारी बनाइनेछ।
9. सदस्य कल्याणकारी कोषलाई व्यवस्थित गरी स्वीकृत नीति तथा कार्यबिधिअनुसार उपयोग गरिनेछ।

६.३. बचत संकलन तथा ब्याजदर नीति

अनिवार्य बचत: प्रत्येक सदस्यका लागि मासिक अनिवार्य बचत खाता सञ्चालन गरिनेछ। मासिक नियमित बचतमा रु. २००, रु. ५००, रु. १,००० लगायतका योजनालाई सदस्यको आर्थिक क्षमताअनुसार प्रोत्साहन गरिनेछ। लगातार ६ महिना बचत नगरे कल्याणकारी सेवाबाट वञ्चित गरिनेछ भने १ वर्ष बचत नगरे सदस्यता खारेजी प्रक्रिया अघि बढाइनेछ।

ब्याजदर संरचना: बचतको ब्याज तथा अन्य सुविधा प्रचलित कानुन, नियामकीय मापदण्ड, संस्थाको विनियम र सञ्चालक समितिबाट स्वीकृत दरअनुसार मात्र निर्धारण तथा परिबर्तन गरिनेछ।

बचतको प्रकार	प्रस्तावित ब्याजदर
नियमित/मासिक बचत	8.00%
गृहिणी/चाडपर्ब/ कर्मचारी अवकाश बचत	7.00%
आवधिक/मुद्दती बचत (१/२/३बर्ष)	7.00-9.00%
बाल/कन्या/ज्येष्ठ नागरिक बचत खाता	6.00%
विशाल/समूह र संस्था/रेमीट बचत खाता	5.00%
दैनिक बचत	3.00%

ब्याज भुक्तानी: वर्षको दुई पटक (पुस मसान्त र असार मसान्त) दैनिक मौज्दातका आधारमा गणना गरी जम्मा गरिनेछ। बचत रकमको सुरक्षा, तरलता र लगानीबीच सन्तुलन कायम गरिनेछ। मोबाइल बैंकिङ/डिजिटल सेवा विस्तार गरी सदस्यलाई सहज सेवा प्रदान गरिनेछ।

६.४. ऋण सञ्चालन, लगानी तथा असुली नीति

1. उत्पादनशील लगानी: कृषि, पशुपालन, अर्गानिक खेती, कम्पोष्ट मल, घरेलु तथा साना उद्यम र रोजगारी सिर्जना हुने क्षेत्रमा प्राथमिकताका साथ ऋण प्रवाह गरिनेछ।
2. ऋण सीमा तथा धितो: रु. ५ लाखभन्दा माथिको ऋणमा दृष्टिबन्धक धितो अनिवार्य गरिनेछ। अधिकतम ऋण सीमा प्रति सदस्य रु. २५ लाख रहनेछ। बिना धितो ऋण: बचत र शेयरको ९०% सम्म वा उद्यमशीलताको आधारमा अधिकतम रु. १,००,०००/- सम्म अल्पकालीन किस्ताबन्दी ऋण उपलब्ध गराइनेछ।
3. ब्याज तथा हर्जना दर: ऋणको सामान्य ब्याजदर: १२% देखि १३%। भाका नाघेको हर्जना: १ महिना सम्म ३%, २ देखि १२ महिना सम्म ५% कायम गरिनेछ।
4. भाका नाघेको ऋण व्यवस्थापन: वर्षको दुई पटक (साउन र माघ) भाका नाघेका ऋणीहरूको नामावली संस्थाको वेबसाइट, सामाजिक सञ्जाल र कर्जा सूचना केन्द्र (CIC) मा पठाइनेछ।
5. ऋण स्वीकृत गर्दा सदस्यको क्षमता, नगद प्रवाह, धितो/जमानत, व्यवसायको सम्भाव्यता र संस्थाको जोखिमलाई आधार बनाइनेछ।
6. ऋणको वर्गीकरण, नियमित अनुगमन तथा असुली कार्यतालिका तयार गरिनेछ।
7. समयमै ब्याज/किस्ता तिर्ने सदस्यलाई स्वीकृत नीतिअनुसार प्रोत्साहन तथा पुरस्कृत गरिनेछ।
8. समस्याग्रस्त तथा ढिला भएका ऋणमा प्रारम्भिक चरणमै सम्पर्क, परामर्श, पुनर्संरचना/असुली योजना र आवश्यक कानुनी प्रक्रिया अपनाइनेछ।
9. ऋण लगानीको निश्चित हिस्सा कृषि, दुग्ध, साना उद्योग, महिला/युवा स्वरोजगार तथा सदस्य व्यवसायमा केन्द्रित गर्ने लक्ष्य लिइनेछ।

६.५. कृषि तथा दुग्ध व्यवसाय विकास

• आधुनिक तथा प्रविधिमा आधारित कृषि उत्पादनका लागि इच्छुक सदस्यहरूको समूह निर्माण गरी उत्पादन, अनुसन्धान, प्राविधिक सहयोग र बजार व्यवस्थापन गरिनेछ।
• सदस्यले उत्पादन गरेका कृषि उपजको संकलन, खरिद तथा बजारमा बिक्री गर्ने सम्भावित प्रणाली विकास गरिनेछ।
• दुग्ध परियोजनालाई परियोजना उपसमितिको निगरानीमा व्यवस्थित गरी संकलन, गुणस्तर, बजार र सदस्य लाभमा जोड दिइनेछ।
• तरकारी, दुग्ध तथा अन्य सम्भावित उत्पादनलाई संस्थाको बचत–ऋण सेवासँग जोडेर सदस्यको आयआर्जन बढाउने वातावरण बनाइनेछ।
• कृषि तथा दुग्धसम्बन्धी सरकारी/स्थानीय तहका अनुदान तथा कार्यक्रमसँग कानुनअनुसार समन्वय र सहकार्य गरिनेछ।

६.७. युवा, महिला, सीप विकास तथा स्वरोजगार

• युवा तथा महिला सदस्यलाई लक्षित गरी सीपमूलक तालिम, वित्तीय साक्षरता र उद्यमशीलता अभिमुखीकरण सञ्चालन गरिनेछ।
• तालिमपछि व्यवसाय सुरु गर्न इच्छुक सदस्यलाई संस्थाको ऋण नीति तथा जोखिम मूल्याङ्कनअनुसार स्वरोजगार ऋणसँग जोडिनेछ।
• स्थानीय स्तरमा माग भएका सीप—कृषि, पशुपालन, खाद्य प्रशोधन, साना व्यवसाय, डिजिटल सेवा आदि—को आवश्यकता पहिचान गरी तालिम सञ्चालन गरिनेछ।
• सफल सदस्य उद्यमीको अनुभव आदानप्रदान तथा सिकाइ कार्यक्रम सञ्चालन गरिनेछ।

६.८. वित्तीय व्यवस्थापन तथा पूँजी परिचालन

• संस्थाको आन्तरिक पूँजी, शेयर, बचत तथा अन्य वैधानिक स्रोतलाई प्राथमिकतामा राखी वित्तीय स्रोत व्यवस्थापन गरिनेछ।
• तरलता व्यवस्थापनका लागि नियमित नगद प्रवाह योजना तथा साप्ताहिक/मासिक समीक्षा गरिनेछ।
• नियमित तथा पूँजीगत खर्च बजेट सीमाभित्र राखी त्रैमासिक बजेट समीक्षा गरिनेछ।
• ऋण–बचत अनुपात, तरलता, जोखिमयुक्त ऋण, असुली अवस्था तथा संस्थाको सञ्चालन खर्चको नियमित सूचक तयार गरिनेछ।
• सदस्यको आर्थिक सहभागिता र संस्थाको दीर्घकालीन पूँजी निर्माणलाई प्राथमिकता दिइनेछ।

६.९. मानव संसाधन तथा कर्मचारी व्यवस्थापन

• प्रत्येक कर्मचारीबाट मासिक कार्ययोजना तथा उपलब्धिको समीक्षा गरिनेछ।
• कर्मचारीलाई वर्षमा कम्तीमा दुईवटा अभिमुखीकरण/क्षमता विकास कार्यक्रम तथा आवश्यकता अनुसार अर्धवार्षिक तालिम उपलब्ध गराइनेछ।
• सेवा विस्तारका क्रममा आवश्यक जनशक्ति व्यवस्थापन गरिनेछ।
• कार्यसम्पादनका आधारमा पुरस्कार, प्रोत्साहन तथा जिम्मेवारी व्यवस्थापनको प्रणाली विकास गरिनेछ।
• सञ्चालक–कर्मचारी–सदस्यबीच समन्वय र सेवामुखी संस्कार विकास गरिनेछ।

६.१०. प्रविधि, डिजिटल सेवा तथा सूचना व्यवस्थापन

• संस्थाको आधिकारिक वेबसाइट (www.bishal.coop.np) नियमित अद्यावधिक गरी सूचना, कार्यक्रम, सम्पर्क तथा सदस्य सेवाको जानकारी प्रवाह गरिनेछ।
• मोबाइल बैंकिङ, डिजिटल सूचना, SMS/अन्य स्वीकृत माध्यमबाट सदस्यलाई कारोबार तथा संस्थागत जानकारी उपलब्ध गराइनेछ।
• COPOMIS प्रणालीमा नियमित तथ्यांक प्रविष्टि र GoAML सम्बन्धी सम्पत्ति शुद्धीकरण निवारण ऐनको पूर्ण पालना गरिनेछ।
• सदस्यको अभिलेख, ऋण अनुगमन, बचत विवरण तथा व्यवस्थापकीय रिपोर्टलाई क्रमशः डिजिटल र सुरक्षित बनाइनेछ।
• डाटा सुरक्षा, पहुँच नियन्त्रण, ब्याकअप तथा गोपनीयतालाई संस्थागत प्रणालीमा समेटिनेछ।

६.११. अध्ययन, अनुसन्धान तथा बजार प्रवर्द्धन

• सदस्य सन्तुष्टि सर्वेक्षण कम्तीमा १० प्रतिशत सदस्यलाई समेट्ने गरी सञ्चालन गर्ने लक्ष्य राखिनेछ।
• सुझाव पेटिका तथा अनलाइन सुझाव प्रणालीलाई सक्रिय बनाइनेछ।
• कृषि, दुग्ध, साना उद्यम तथा सदस्य उत्पादनको बजार सम्भाव्यता अध्ययन गरिनेछ।
• उत्पादन र सेवाको गुणस्तर, लागत र बजार मागका आधारमा नयाँ व्यवसायिक सम्भावनाको अध्ययन गरिनेछ।

६.१२. जनशक्ति तथा भौतिक सम्पत्ति नीति

• कर्मचारीहरूको कार्यक्षमता अभिवृद्धिका लागि वर्षमा कम्तीमा २ वटा अर्धवार्षिक तालिम सञ्चालन गरिनेछ।
• कार्यसम्पादन मूल्याङ्कन (KPI) को आधारमा कर्मचारी बोनस, तलब वृद्धि र पुरस्कारको व्यवस्था गरिनेछ।
• संस्थाको चल–अचल सम्पत्तिको अद्यावधिक अभिलेख राखिनेछ।
• आवश्यक सम्पत्तिमा बीमा, मर्मत तथा सुरक्षा व्यवस्था कायम गरिनेछ।
• अनावश्यक/प्रयोगविहीन सामग्रीलाई स्वीकृत प्रक्रिया पूरा गरी बिक्री तथा आवश्यक व्यवस्थापन गरिनेछ।
• नयाँ सम्पत्ति खरिद गर्दा आवश्यकता, उपयोगिता, बजेट तथा दीर्घकालीन लागतलाई आधार बनाइनेछ।

६.१३. संस्थागत सामाजिक उत्तरदायित्व (CSR) तथा कल्याणकारी कार्यक्रम

• रक्तदान, वृक्षारोपण, वातावरणीय सरसफाइ जस्ता कम्तीमा ५ वटा समुदाय लक्षित कार्यक्रमहरू सञ्चालन गरिनेछ।
• सदस्य राहत: सदस्यको निधन भएमा सदस्य कल्याणकारी कोषबाट रु. १०,०००/- र दुर्घटना बीमासहित संलग्न भएकालाई अधिकतम रु. १,००,०००/- सम्म राहत रकम प्रदान गरिनेछ।
• विद्यालय प्रवर्धन: "१ विद्यालय १ कार्यक्रम" अन्तर्गत बाल बचत प्रवर्धन अभियान सञ्चालन गरिनेछ।
• असल ऋणी, उत्कृष्ट बचतकर्ता, उत्कृष्ट सदस्य, कर्मचारीलाई संस्थाको नीति अनुसार सम्मान गरिनेछ।

६.१४. परियोजना तथा आयोजना सञ्चालन नीति

• विशाल कृषि तथा दुग्ध आयोजना: व्यावसायिक कृषि तथा दुग्ध संकलन केन्द्रलाई परियोजना उपसमितिको नियन्त्रणमा थप व्यवस्थित र व्यावसायिक बनाइनेछ।
• उद्योग विकास कोष: नवप्रवर्तन सोच भएका सदस्यहरूका लागि रु. १ करोडको उद्योग विकास कोष मार्फत स्वरोजगार ऋण तथा प्राविधिक तालिम उपलब्ध गराइनेछ।

६.१५. निरीक्षण, अनुगमन, आन्तरिक नियन्त्रण तथा जोखिम व्यवस्थापन

• आन्तरिक लेखा सुपरीवेक्षण, अनुगमन तथा निरीक्षण कम्तीमा मासिक रूपमा सञ्चालन गरिनेछ।
• ऋण लगानीको स्थलगत अनुगमन तथा जोखिमयुक्त ऋणको विशेष समीक्षा गरिनेछ।
• बैंक खाता सञ्चालन, नगद व्यवस्थापन, भुक्तानी, खरिद, सम्पत्ति तथा अभिलेखमा दोहोरो नियन्त्रण कायम गरिनेछ।
• आन्तरिक कमजोरी पहिचान गरी सुधारात्मक कार्ययोजना बनाइनेछ र कार्यान्वयनको पुनरावलोकन गरिनेछ।
• बाह्य लेखापरीक्षण, साधारण सभा तथा नियामक प्रतिवेदन समयमै सम्पन्न गर्ने व्यवस्था गरिनेछ।

७. प्रस्तावित प्रमुख वार्षिक लक्ष्य

क्र.सं.	क्षेत्र	२०८३/०८४ को प्रस्तावित लक्ष्य	मुख्य सूचक
१	सदस्यता	गुणस्तरीय तथा सक्रिय सदस्यता विस्तार	सक्रिय सदस्य संख्या/सदस्य सहभागिता
२	बचत	नियमित तथा दीर्घकालीन बचत वृद्धि	बचत वृद्धि दर/नियमित बचतकर्ता
३	ऋण	उत्पादनमुखी ऋणको हिस्सा बढाउने	उत्पादनमुखी ऋण/कुल ऋण
४	असुली	समयमै ऋण असुली र जोखिमयुक्त ऋण घटाउने	असुली दर/जोखिमयुक्त ऋण
५	कृषि	सदस्य कृषि समूह तथा बजार जोड्ने	समूह/उत्पादन/बिक्री
६	दुग्ध	दुग्ध संकलन तथा बजार व्यवस्थापन सुदृढ गर्ने	दैनिक/मासिक संकलन
७	सीप/रोजगार	युवा/महिला लक्षित तालिम र स्वरोजगार	तालिमार्थी/स्वरोजगार उद्यम
८	डिजिटल सेवा	मोबाइल/डिजिटल सेवाको प्रयोग विस्तार	डिजिटल कारोबार/प्रयोगकर्ता
९	सुशासन	मासिक आन्तरिक अनुगमन र समयमै प्रतिवेदन	अनुगमन प्रतिवेदन/अनुपालन
१०	सामाजिक उत्तरदायित्व	कम्तीमा ५ प्रमुख सामाजिक कार्यक्रम	कार्यक्रम संख्या/लाभवक्ता

८. वार्षिक कार्यान्वयन तालिका

समय	मुख्य कार्य	जिम्मेवार निकाय	अपेक्षित उपलब्धि
श्रावण–आश्विन	वार्षिक योजना, बजेट, सदस्य/ऋण/बचत आधाररेखा र जोखिम समीक्षा	सञ्चालक समिति/व्यवस्थापन	स्वीकृत कार्ययोजना र KPI
कार्तिक–पौष	सदस्य शिक्षा, तालिम, ऋण अनुगमन, कृषि/दुग्ध कार्यक्रम	सम्बन्धित उपसमिति/व्यवस्थापन	सदस्य सहभागिता र कार्यक्रम प्रगति
माघ–चैत्र	मध्यावधि वित्तीय समीक्षा, असुली अभियान, बजार अध्ययन	सञ्चालक समिति/ऋण समिति	जोखिम नियन्त्रण र व्यवसायिक सुधार
बैशाख–असार	वार्षिक उपलब्धि समीक्षा, लेखापरीक्षण तयारी, अर्को वर्षको योजना	सञ्चालक समिति/व्यवस्थापन	वार्षिक समीक्षा र नयाँ योजना

९. अनुगमन तथा मूल्याङ्कन

नीति तथा कार्यक्रम कार्यान्वयनको प्रगति मासिक व्यवस्थापकीय समीक्षा, त्रैमासिक सञ्चालक समिति समीक्षा र अर्धवार्षिक संस्थागत मूल्याङ्कनबाट अनुगमन गरिनेछ। प्रत्येक प्रमुख कार्यक्रमका लागि जिम्मेवार व्यक्ति/समिति, लक्ष्य, समयसीमा र उपलब्धि सूचक तोकिनेछ। आवश्यकताअनुसार बजेट तथा कार्यक्रम पुनःसमायोजन गरिनेछ।

१०. अपेक्षित परिणाम

• सदस्यको बचत तथा संस्थाप्रतिको विश्वासमा वृद्धि।
• उत्पादनमुखी ऋणमार्फत सदस्यको आयआर्जन तथा स्वरोजगारमा वृद्धि।
• ऋण असुली, तरलता र वित्तीय अनुशासनमा सुधार।
• कृषि तथा दुग्ध व्यवसायलाई संस्थागत बजारसँग जोड्ने आधार तयार।
• डिजिटल सेवा र सूचना प्रवाहमा सुधार।
• सञ्चालक, कर्मचारी र सदस्यको क्षमता तथा सहभागितामा वृद्धि।
• सुशासन, आन्तरिक नियन्त्रण र नियामकीय अनुपालन अझ व्यवस्थित।

११. निष्कर्ष

आर्थिक वर्ष २०८३/०८४ को नीति तथा कार्यक्रमले संस्थाको अघिल्लो वर्षदेखि अघि बढ्दै आएको सदस्यकेन्द्रित, उत्पादनमुखी र दिगो सहकारीको दिशालाई अझ स्पष्ट र कार्यान्वयनमुखी बनाउने उद्देश्य राखेको छ। बचतको सुरक्षा, ऋणको गुणस्तर, वित्तीय अनुशासन, कृषि तथा दुग्ध व्यवसाय, युवा/महिला स्वरोजगार, डिजिटल सेवा, मानव संसाधन र सुशासनलाई एकीकृत रूपमा अघि बढाइनेछ।

यस नीति तथा कार्यक्रमका लक्ष्यहरू संस्थाको वास्तविक वित्तीय अवस्था, लागू नियामकीय निर्देशन, स्वीकृत वार्षिक बजेट र साधारण सभाका निर्णयअनुसार आवश्यक समायोजनसहित कार्यान्वयन गरिनेछन्।

प्रस्तावक: सञ्चालक समिति
अध्यक्ष: बालाकृष्ण लम्साल
विशाल बहुउद्देश्यीय सहकारी संस्था लि.